Aliya Izzetbegoviç Kimdir? Yaşamı Hakkında Bilgiler

Aliya İzzetbegoviç Kimdir? - Fotoğraf: Sözcü

Aliya Izzetbegoviç Kimdir?

Aliya İzzetbegoviç vefat etmesinin 16. yıldönümünde başta Bosna Hersek olmak üzere birçok ülkede sevenleri tarafından anılmakta.

Aliya, Mustafa ve Hiba çiftinin 5 çocuğundan biri olarak 8 Ağustos 1925’te Bosna Hersek’in Bosanski Samac şehrinde dünyaya geldi.

Henüz 3 yaşındayken ailesiyle Saraybosna’ya taşınan ve eğitimini burada sürdüren Aliya, gençlik yıllarından itibaren ülkedeki Müslüman nüfusa yönelik ayrımcılığa karşı hareket eden aktivist bir profil çizdi.

2.Dünya Savaşı devam ediyorken Hırvatistan’da Hitler müttefiki  Ustaşa rejimi Bosna Hersek’i ilhak ederek burada Bağımsız Hırvatistan Devleti’ni kurdu.

Ülkedeki Müslümanlar Hırvat ilan edildi.

Yahudi, Sırp, Boşnak ve Romanlar da kimliklerini reddetmeleri için ciddi yaptırımlara mağruz kaldılar.

Diğer yandan yine faşist  Sırpların oluşturduğu Çetnik Hareketi de faaliyet gösterdiği alanlarda Boşnaklar’ı katletmeye başladı.

Çetniklerin ana hedefi, Sırp olmayan tüm milletleri bölgeden tamamen temizlemekti.

Aliya, Yugoslavya Krallığı zamanında temel hedefi ülkedeki Boşnakları dini ve milli konularda bilinçlendirmek olan “Genç Müslümanlar” isimli oluşumun başına geçti.

Genç Müslümanlar, ülkedeki müslümanların diğer etnik ve dini gruplarla eşit haklar elde etmesini amaçlıyordu.

Aynı zamanda Çetnik ve Ustaşa’ların yıktığı Müslüman evleri ve camilerin yeniden inşası için çalışıyordu.

Savaştan sonra kurulan Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti ırkçı yönetime galip geldi ancak dini ve milli konularda Boşnakların sorunlarına çözüm bulunamadı.

Genç Müslümanlar teşkilatının bazı üyeleri rejime karşıt  faaliyetleri nedeniyle 1946’da tutuklandı.

Aliya, 3 yıl hapis cezasına çarptırılarak görüşlerinin bedelini ödedi.

Hapisten çıktıktan sonra önce ziraat fakültesine kaydolan Aliya, 2 yıl sonra ise hukuk fakültesine geçme kararı aldı ve buradan mezun oldu.

Halida ile 1949’da dünya evine giren Aliya’nın Leyla, Sabina ve Bakir adlarında üç çocuk babası oldu.

Komünist görüşe sahip Josip Broz Tito liderliğindeki Yugoslavya’da da Müslümanlara ideolojik yardım için Preporod, Takvim ve Glasnik gibi gazete ve mecmualarda kimliğini ifşa etmeden yazılar kaleme aldı.

Aliya, 1960’larda yazmaya başladığı İslam Deklarasyonu isimli eserini 1970’te yayımladı.

Tito’nun 1980’de ölmesiyle Yugoslavya’da faşist söylemler yeniden palazlandı. O yıllarda ceza kanununa ifade suçu da eklendi.

Aliya İzzetbegoviç yazdığı Doğu ve Batı Arasında İslam isimli eseri yayınlanmadan hemen önce, 1983’de yeniden tutuklandı. Ve Saraybosna Süreci isimli dava başlamış oldu.

Aliya ve beraberindeki 11 kişi, ifade suçundan ve organize örgüt kurarak düşmanca faaliyette bulunmaktan suçlu bulundular.

Aliya’nın mahkumiyet kararı İslam Deklarasyonu adlı kitabındaki ifadelerine dayandırıldı.

Aliya, 14 yıl hapis cezası aldı.

Hapiste geçirdiği dönemde de yazmaya devam etti. Özgürlüğe Kaçışım-Zindandan Notlar:1983-1988 isimli eserini de cezaevinde yazdı.

1988’de afla serbest kalan İzzetbegoviç, 1990’da kurulan ve bugün Boşnakların en büyük partisi konumundaki Demokratik Eylem Partisi’nin ilk genel başkanı oldu.

Demokratik Eylem Partisi, ilk çok partili seçimde ülkede en çok oyu aldı.

Aliya İzzetbegoviç Yugoslavya’da bulunan 6 sosyalist cumhuriyetten biri olan Bosna Hersek’in başkanı konumuna geçti.

Yugoslavya bu dönemde dağılma sürecinden geçiyordu.

Yugoslav Halk Ordusu  1991’de Slovenya’da çatışmaları provoke etti. Ardından Hırvatistan’da çatışmalar başladı. Çatışmalar 1991 yılında Bosna Hersek’e de sıçradı.

Yugoslavya’nın dağılma sürecine girmesiyle birlikte Bosna Hersek’te de bağımsızlık meselesi gündeme geldi.

Daha sonra Bosna’daki savaştaki suçlarından dolayı müebbet hapse mahkum edilecek olan Bosnalı Sırp siyasetçi Radovan Karadzic, bağımsızlık fikrine karşı çıkarak, savaş durumunda Boşnakların yok olacağını söylüyordu.

Bağımsızlık referandumu 29 Şubat-1 Mart 1992’de yapıldı.

Sırpların büyük çoğunluğunun boykot ettiği referanduma katılanların % 99,7’si bağımsız Bosna Hersek’e evet dedi. Referandumun ardından Yugoslav Halk Ordusu ve silahlandırılan paramiliter Sırplar Bosna Hersek’in farklı şehirlerinde saldırıya geçti.

Aliya, tüm Bosnalıları bu saldırılara karşı koymaya çağırıyordu.

Sırpların kadın ve çocuklara tecavüz ettiği, toplu infazlar gerçekleştirdiği ve korkunç işkenceler yaptığı biliniyordu.

Kuzeyde ve doğuda Sırplara karşı savaş varken güneyde ve batıda ise Hırvatlarla çatışmalar yaşanıyordu.

Dayton Barış Anlaşması ile 1995’te sona eren savaşın bilançosu çok ağır oldu. Savaşta 200 bine yakın insan öldü 1 milyondan fazla kişi göç etmek zorunda kaldı.

Aliya İzzetbegoviç ülkeyi karmaşık bir siyasi yapı getiren Dayton Anlaşması’na ilişkin “Bu adil bir barış değil, ancak savaşın sürmesinden daha iyidir.” demişti.

Yapılan anlaşma ile Bosna Hersek, Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti olarak ayrıldı. Brçko Özerk Bölgesi ortaya çıktı. Bosna Hersek Federasyonu da 10 kantondan oluşacaktı.

Savaşın ardından yapılan ilk seçimde, Aliya İzetbegoviç Yugoslavya’dan ayrılmış Bosna Hersek’in ilk cumhurbaşkanı ve daha sonra da Devlet Başkanlığı Konseyi’nin ilk başkanı oldu.

Aliya, 2000’de sağlık sorunları nedeniyle Devlet Başkanlığı Konseyi’ndeki görevinden istifa etti. Partisinin 2001’deki kongresinde de genel başkanlığa aday olmadı.

Bosna Hersek halkına uluslararası arenada tanınan, bağımsız ve egemen bir devlet bırakan Aliya İzetbegoviç, 19 Ekim 2003’te başkent Saraybosna’da vefat etti.

 

 

 

 

 

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*